สมุนไพรไทยพื้นบ้าน
พืชสมุนไพร หมายถึง พืชที่ใช้ทำเป็นยารักษาโรค โดยใช้ส่วนต่างของพืชชนิดเดียวหรือหลายชนิดพร้อมกัน พืชสมุนไพรเป็นกลุ่มพืชที่อยู่ในความสนใจ และมีผู้ศึกษาทางด้านพฤกษศาสตร์พื้นบ้านมากที่สุด ยารักษาโรคปัจจุบันหลายขนานที่ผลิตเป็นอุตสาหกรรม ได้มาจากการศึกษาวิจัยการใช้พืชสมุนไพรพื้นบ้านของกลุ่มชนพื้นเมืองตามป่าเขาหรือในชนบท ที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษที่ได้สังเกตว่าพืชใดนำมาใช้บำบัดโรคได้ มีสรรพคุณอย่างไร จากการเรียนรู้ด้วยประสบการณ์ และการทดลองแบบพื้นบ้านที่ได้ทั้งข้อดีและข้อผิดพลาด
พืชสมุนไพรพื้นบ้านในตำรับยาไทยมีหลายร้อยชนิด จะนำมากล่าวถึงเป็นตัวอย่างเพียงบางชนิด แยกตามกลุ่มพืชที่ใช้บำบัดโรคต่างๆ
วันนี้ผมมีสมุนไพรพื้นบ้านทีช่วยแก้โรคต่างๆ
 |
| กระชาย
ส่วนที่ใช้ เหง้าและรากของกระชาย
|
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เหง้าและรากของกระชายมีรสเผ็ดร้อนขม หมอยาพื้นบ้านในประเทศไทยใช้เหง้า และรากของกระชายแก้ปวดมวลในท้อง แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ แก้ลมจุกเสียด แก้โรคกระเพาะ รักษาแผลในปาก แก้ตกขาว กระ เกลื้อน ใช้เมื่อมีอาการปวดข้อเข่า ใช้เป็นยาอายุวัฒนะ บำรุงกำลัง และใช้ใช้บำบัดโรคกามตายด้าน
 |
| งาดำ-งาขาว |
ส่วนที่ใช้ เมล็ด
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ใบ ทำให้ผมดกดำ รักษาโรคหูด
เมล็ด บำรงกำลัง ให้ความอบอุ่นในร่างกาย บำรุงร่างกาย ทำให้ถุงน้ำดีขึ้น บำรุงไขข้อ บำรุงเส้นเอ็น ขับปัสสาวะ รักาาริดสีวงทวาร เป็นยาระบาย
น้ำมันงา ใส่บากแผล ถูนวด บำรุงผิว ยาระบายอย่างอ่อน
ทาตัวให้ผิวหนังเลือน ทำให้เกิดกำลังเพิ่มความอบอุ่นแก่ร่างกาย
 |
| กระเที่ยม |
ส่วนที่ใช้ ลำต้นใต้ดิน หรือที่เรียกว่า หัวและราก
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เป็นสมุนไพรรสเผ็ดร้อน ใช้เป็นยาขับลมในลำไส้ และใช้ในการรักษากลากเกลื้อน แก้ไอ ขับเสมหะ ช่วยย่อยอาหาร (ฆ่าเชื้อโรค)
ตัวอย่างตำรับอาหาร
ใบและต้นกระเทียมนำมาผัด ลวกหรือดองจิ้มน้ำพริก ส่วนหันนำมาทำเป็นกระเทียมดองและเป็นเครื่องเทศที่ในการตำเครื่องแกงและดับกลิ่นคาวอาหารต่างๆ
 |
| กะเพรา |
ส่วนที่ใช้ ทั้ง 5 (ราก ลำต้น ใบ ดอก ผล)
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ใบ มีรสเผ็ดร้อน ช่วยบำรุงไฟธาตุ ขับลม แก้ปวดท้อง แก้ลมตาน ซาง แก้จุกเสียด แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับเหงื่อ และขับน้ำนมในหญิงหลังคลอดบุตร บรรเทาอาการหอมหื่ด รักษากลาก เกลื้อน ไล้ยุง
ราก มีรสเผ็ดร้อน บำรุงธาตุ แก้ไขสันนิบาต แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ แก้จุดเสียด แก้พิษตานซาง
 |
| ขมิ้นชัญ |
ส่วนที่ใช้ เหง้า
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เหง้า แก้โรคผิวหนังผื่นคัน แก้ท้องร้วง ขับลม รักษาไข้ แก้ท้องมาร แก้ท้องอืด ขับเสมหะ รักษามะเร็งลาม (มีอาการพุพอง น้ำเหลืองไปถึงไหนก็เกิดแผลเน่าเปรื่อยยไปถึงนั้น มีกลิ่นเหม็น มีอาการอักเสบ บวม ปวดเสบร้อน) รักษามะเร็งเพลิง (มีลักาณะเหมือนถูกไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ปวดเสบร้อนเหมือนโดนไฟลวกขยายตัวออกไปเรื่อย อย่างรวดเร็ว) คล้ายกล้ามเนื้อเรียบในลำไส้ที่เกร่งตัว เจริญอาหาร ยากระตุ้นแก้อาการไม่สบาย อาการวิงเวียน ระงับเชื่อ ต้านวัณโรค แก้ไข้ผอมเหลือง ดมแก้หวัด แก้บิด แก้ท้องร้วง แก้คัน แก้ฟกซ้ำ ฆ่าเชื่อพยาธิรักษาแผลในลำไส้ สมานแผล แก้คลังเพ้อ รักษาบาดแผลรื้อรัง รักษาลำไส้ รักษากลากเกลื้อน ระงับอาการชัก ใช้เป็นยาขัดฟัน แก้หญิงที่ตกเลือด รักษาโลหิตออกทางทวารหนักและเบา
 |
| ข่า |
ส่วนที่ใช้ เหง้า ดอก หน่ออ่อน ทานสดๆ
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เหง้าข่า มีน้ำหอมระเหย ช่วยขับลมแก้ท้องอืดท้องเฟ้อ จุดเสียด แก้ บวม แก้พิษ กินบิด แก้ตกเลือด แก้ลมป่วง แก้กลาก เกลื้อน ขับน้ำคาวปลา แก้สันนิบาตหน้าเพลิง ตำกับน้ำมะขามเปียกและเกลือกินเป็นยาหลังคลอด
ใบ ใช้ฆ่าพยาธิ แก้กลาก เกลื้อน ต้มอาบแก้ปวดเมื่อยตามข้อ
ดอก แก้กลาก เกลื้อน
ผล ช่วยย่อยอาหาร แก้ปวดท้อง แก้คลื่นไส้อาเจียน ท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้บิด
 |
| ดอกแคบ้าน |
ส่วนที่ใช้ ใบ ยอดอ่อน ใบอ่อน ดอกตูม
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เปลือกต้น มีสารรสฝาด ต้มดื่มแก้ท้องเสีย
ราก น้ำคันจากรากผสมน้ำผึ้งเป็นยาขับเสมหะ
ยอดออ่อนและใบอ่อน มีสรรพคุณดับพิษร้อน ถอนพิษไข้
ดอก กินเป็นยาไก้ไข้หัวลม
 |
| ผักติ้ว |
ส่วนที่ใช้ ยอด ใบอ่อน
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
รับประทานสดหรือลวก 3-5 ยอด
รับประทานสดหรือลวก 3-5 ยอด
รักษาแผลในลำไส้ โรคกระเพาะยับยั้งการเกิดป้องกันการเกิดมัเร็งตับ
 |
| มะขามป้อม |
ส่วนที่ใช้ นำผลมาปั่น/ตำ (กินน้ำ)
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ขับเสมหะมีฤทธิ์กัดน้ำลายเป็นยาเย็น ยาฝาด สมานลดไข้ ขับปัสสาวะ บำรุงหัวใจ ฟอกเลือด
 |
| สะเดา |
ส่วนที่ใช้ ยอด/ดอก
การใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
เจริญอาหาร ช่วยย่อย บำรุงธาตุ ระบาย ขับลม แก้ไข้ เพิ่มพูนต้าทาน ยับยั้งการเกิดมะเร็ง
ขอขอบคุณ: หนังสือสมุนไพรพื่้นบ้านช่วยต้านโรคมะเร็ง
